مطلبی از مفتون امینی بر کتاب شعر صالح سجادی(تشنج کلمات)

صالح سجّادی با «تشنج کلمات»اش

کنار من که قدم می­زنی هوا خوب است

پر از پریدنم و جای زخم­ها خوب است.

برای حک شدن عشق در خیابان­ها

به جا گذاشتن چند جای پا خوب است.

به هر کجا که مرا می­بری نمی­گویم

کجا بد است کجا دوريا کجا خوب است؟...

نویسنده­ی این سطرها سالیان متمادی­ست که غزل­سرایی و تا حدودی شعر نیمایی را ترک گفته و درباره­ی دفترهای غزل نیز که چاپ می­شود اظهار نظر نه­نموده است امّا دوست هم­زبان و همدیار آقای یوسف انصاری صمیمانه و بدون مقاصد غیر فرهنگی به من تکلیف کردند که مقاله­های کوتاهی در خصوص تركان­ پارسی­­گو بنویسم و من در حدود فرصت و حوصله موافقت کلّی نمودم که مطالبی روی کار شاعرانی که با خود آنها یا آثارشان تمّاس کافی داشته­ام تهیّه کنم و آقای صالح سجادی شاعر خیلی جوان­تراز همه را با کتاب اخیرش زیر عنوان «تشنج کلمات» با این توضیح که وي سالها موفق به در يافت جوايز برتر جشنواره هاي معتبر كشورشده اند  و منبع مطالعۀ مجموعه­ی یاد شده که در بهار سال جاری چاپ شده دیدم که استعداد جدیدی در زمینه-ی شعر کلاسیک نوگرا پدید آمده که به سهم خود می­تواند درصدی از جای خالی شعر فارسی سنّتی را در استان­های ترك نشین ما پر نماید- و امّا این مجموعه­ی « تشنج کلمات» با تقسیم بندی مبتنی بر « حالات کلمه» که بیشتر جنبه­ی تفننّی دارد با هشت غزل آیینی شروع می­شود که در آنها بلاغت کلام و نوگرایی معتدلانه و صمیمیّت بیان مشهود است و با غزلهایی که پاره­ای شباهت به قصیده یا چکامه هم می­برند ادامه می­یابد که به طور نسبی می­توان گفت از ابتکارهایی در شکستن ساختار سنتّی غزل بهره­منداند.- با این توضیح لازم که چون مصراع­ها اغلب طولانی هستند و شکستن آن­ها در چاپ ستون روزنامه­ای باعث اخلال در شناخت و تحلیل خواهد بود- و این مطالب بدواً در روزنامه یا مجله خواهد آمد- لذا در این مجال می­توانیم روی آن گونه شعرها درنگ داشته باشیم فقط باید این تذکّر نقد گونه هم داده شود که تصرّف ساختار شکنانه در ارکان بیت ­های غزل و بطور اخص در طول مصراع­ها نباید در آغاز و یا در میانه انجام پذیرد و این هم از لحاظ زیبایی­شناسی موزیکی و هم از جهت هنجار کلام تا حال اثرات مطلوبی نداشته- البتّه مراد کار شاعران دیگر نیز هست و این بیان، کلی می­باشد- بنا به مراتب فقط آنچه که آقای سجادی در آخر مصراع­ها انجام داده­اند و خوب هم افتاده است قابل تأیید می­باشد و، برای نمونه غزلهای شماره 27 در صفحۀ 60 و شماره 32 در صفحه­ی 76 را ملاحضه کردنی می­دانیم.در اين غزلها براي هر سوژه ساختي منحصر به فرد ومختص آن سوژه طراحي شده وسپس زباني متناسب با آن ساخت انتخاب شده واينهمه در نهايت دقت انجام شده به گونه اي كه تمام اجزاي وعناصر شعر با هم ديگر تركيب شده ودر كليت شعر محو شده اند و ديگر از همديگر قابل تميز نيستند مي توان گفت كه شاعر اين كتاب دريافته است كه اگر قرار است در فرم غزل تغييراتي داده شود تا اين قالب بتواند خود را با گذر ومقتضيات زمان وفق بدهد اين تغيير بايد دروني بوده واز شكل ذهني شعر شروع شود نه از بيرون ودر حدي سطحي وگذرا وتفنني  در خاتمه: بریده­هایی از چند غزل را که هم سرایش زیرکانه و هم عبارت­های دل­نشین دارند مثل گلبوته­های زیبایی در پای یک تپّه­ی سرسبز به نظاره می­نشينیم:

1

ای خدای خاک وقتی ابرها را می­تکانی/ از درختي مرده خرما چیدن­ات را دوست دارم

دست­هایت را همان اندازه که شمشیر می­زد/ وصله وقتی می­زند پیراهن­ات را دوست دارم

من از آن یاس، آن که در دستان سرسبز تو خشکید/ خارج از باغ آخرین بوییدن­ات را دوست دارم

سیم آخر را زدم دیگر جنون از حد گذشت/ هر چه بادا باد، آقا من زن­ات را دوست دارم...

2            

زمان چه بی­هدف و ناگزیر در گذر است/ زمان بدون شما یک دروغ معتبر است

رسیده­ای تو ولی آنچنان به آرامی/ که قاصدک هم از این اتّفاق بی­خبر است

مگر تو آتش زرتشت را برافروزی/ که عرصه، عرصه­ی کبریت­های بی­خطر است

تو نیستی و جهان بی تو کودکی­ست یتیم/ زمین، سری که به فکر نوازش پدر است..

3

 بلند می­شوم از زیر سایه­های خودم/ و راه می­روم از روی دست و پای خودم

دوباره جای مرا سایه پر نخواهد کرد/ که می­نهم گل خورشید را به جای خودم

گریز می­زنم این بار بر خلاف همه/ از ابتدای خدا تا به انتهای خودم

و ریشه می­زنم از آسمان به سمت زمین/ و سبز می­شوم این بار در فضای خودم...

امیدواریم که این شاعر جوان واقعاً در فضای خودش ببالد و بارآور شود و با همّت ایشان و دیگرانی چند باغ باشکوه شعر فارسی در دیار خاقانی و نظامی و صائب و شهریار به خشکی و خزان زدگی و خار و خس گرفتگی نگراید.

آبانماه/88